Τι μας διδάσκει το σκάκι για τις δύσκολες αποφάσεις;
Όταν βρισκόμαστε μπροστά σε μια σημαντική απόφαση, η φυσική μας αντίδραση είναι συχνά η ίδια: να ζητήσουμε περισσότερο χρόνο.
«Ας το σκεφτούμε λίγο ακόμη.»
«Ας αναλύσουμε ένα ακόμη σενάριο.»
«Ας μαζέψουμε λίγα περισσότερα δεδομένα.»
Η κοινή λογική λέει ότι όσο περισσότερο σκεφτόμαστε, τόσο καλύτερες αποφάσεις παίρνουμε. Μια πρόσφατη επιστημονική έρευνα, όμως, έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την παραδοχή.
Το πείραμα στη σκακιέρα
Ερευνητές από τα πανεπιστήμια LMU Munich, Erasmus Rotterdam και UniDistance Suisse ανέλυσαν περισσότερες από 215.000 κινήσεις επαγγελματιών σκακιστών σε περίπου 3.600 επίσημες παρτίδες. Για κάθε κίνηση κατέγραψαν δύο στοιχεία:
- Πόσο χρόνο χρειάστηκε ο παίκτης για να αποφασίσει.
- Πόσο ποιοτική ήταν η απόφαση, συγκρίνοντάς την με την καλύτερη δυνατή κίνηση που πρότεινε ένας σύγχρονος σκακιστικός κινητήρας τεχνητής νοημοσύνης.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό:
Οι γρηγορότερες αποφάσεις συσχετίζονταν με καλύτερες κινήσεις. Και αυτό παρέμενε αληθινό ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν τη δυσκολία της θέσης, την πολυπλοκότητα των εναλλακτικών και την πίεση χρόνου.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφασίζουμε βιαστικά
Εδώ βρίσκεται η παγίδα.
Το συμπέρασμα της έρευνας δεν είναι ότι «οι γρήγορες αποφάσεις είναι πάντα καλύτερες».
Η πραγματική ερμηνεία είναι πιο ενδιαφέρουσα:
Όταν ένας έμπειρος παίκτης αναγνωρίζει γρήγορα ένα μοτίβο, έχει ήδη ενεργοποιήσει χιλιάδες ώρες εμπειρίας και γνώσης. Η σωστή κίνηση αναδύεται σχεδόν άμεσα.
Αντίθετα, όταν ο παίκτης δυσκολεύεται να κατανοήσει τη θέση, αφιερώνει περισσότερο χρόνο προσπαθώντας να υπολογίσει όλες τις πιθανότητες. Συχνά όμως το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη χρόνου αλλά η ίδια η δυσκολία της κατάστασης.
Με άλλα λόγια:
Ο επιπλέον χρόνος δεν βελτιώνει απαραίτητα την απόφαση. Μερικές φορές απλώς αποκαλύπτει ότι η απόφαση είναι δύσκολη.
Από το σκάκι στο επιχειρείν
Το ίδιο φαινόμενο εμφανίζεται συχνά και στις επιχειρήσεις.
Ένας έμπειρος διευθυντής πωλήσεων μπορεί να αντιληφθεί μέσα σε λίγα λεπτά αν μια συμφωνία έχει πιθανότητες να κλείσει.
Ένας product manager μπορεί να αναγνωρίσει άμεσα ποιο χαρακτηριστικό έχει πραγματική αξία για τον πελάτη.
Ένας CEO μπορεί να «δει» γρήγορα ότι μια επένδυση δεν ταιριάζει στη στρατηγική του οργανισμού.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ταχύτητα δεν είναι αποτέλεσμα επιπολαιότητας. Είναι αποτέλεσμα εμπειρίας.
Η διαίσθηση δεν είναι το αντίθετο της ανάλυσης. Είναι η συμπυκνωμένη μορφή της.
Η παγίδα της υπερανάλυσης
Στον επιχειρηματικό κόσμο υπάρχει ένας όρος που περιγράφει το αντίθετο φαινόμενο:
Analysis Paralysis.
Η κατάσταση όπου η αναζήτηση περισσότερων δεδομένων, περισσότερων reports και περισσότερων συναντήσεων δεν οδηγεί σε καλύτερη απόφαση αλλά σε καθυστέρηση.
Κάθε επιπλέον εβδομάδα ανάλυσης δημιουργεί την ψευδαίσθηση προόδου, ενώ στην πραγματικότητα μεταθέτει την ευθύνη της επιλογής.
Στο σκάκι αυτό μεταφράζεται σε χαμένο χρόνο στο ρολόι.
Στις επιχειρήσεις μεταφράζεται σε χαμένες ευκαιρίες.
Πότε πρέπει να αποφασίζουμε γρήγορα;
Η έρευνα υποδεικνύει ότι η ταχύτητα λειτουργεί καλύτερα όταν:
- Υπάρχει σημαντική προηγούμενη εμπειρία.
- Το πρόβλημα μοιάζει με καταστάσεις που έχουμε ξανασυναντήσει.
- Οι πληροφορίες είναι ήδη επαρκείς.
- Η καθυστέρηση έχει κόστος.
Αντίθετα, όταν βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι εντελώς νέο, χωρίς προηγούμενα μοτίβα και χωρίς επαρκή δεδομένα, η προσεκτική ανάλυση παραμένει απαραίτητη.
Το πραγματικό μάθημα
Η μεγάλη αξία της μελέτης δεν είναι ότι μας λέει να αποφασίζουμε γρηγορότερα.
Μας υπενθυμίζει ότι η ποιότητα μιας απόφασης δεν εξαρτάται μόνο από τον χρόνο που αφιερώνουμε, αλλά από την ποιότητα της κρίσης που έχουμε αναπτύξει μέσα από την εμπειρία.
Οι κορυφαίοι σκακιστές δεν παίζουν καλύτερα επειδή σκέφτονται λιγότερο.
Παίζουν καλύτερα επειδή έχουν μάθει να αναγνωρίζουν γρηγορότερα τι πραγματικά έχει σημασία.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μάθημα για κάθε ηγέτη, manager ή επαγγελματία που καλείται να παίρνει αποφάσεις καθημερινά:
Η σοφία δεν βρίσκεται πάντα στο να σκέφτεσαι περισσότερο. Συχνά βρίσκεται στο να αναγνωρίζεις γρηγορότερα το σωστό μοτίβο.
